Rinus Roelofs corrigeert Leonardo da Vinci
|
 De bezoekers van de Ars et Mathesisdag in 2010 in Leiden wisten het al uit de eerste hand. Rinus Roelofs vertelde ons dat er een fout zat in een werk van Leonardo da Vinci. Geweldig om te zien hoe dit feit een half jaar later ineens volop in het nieuws is! |
M.C. Escher en de Filatelie
 |
Jan Vogel schreef in het maartnummer van het maandblad Filatelie, blad voor postzegelverzamelaars, een artikel over
M.C. Escher en zijn betrokkenheid bij postzegelontwerpen. Wij zij hem zeer erkentelijk dat we dit artikel u hier mogen aanbieden. Klik hier voor het lezen van dit artikel. |
 |
Hans de Rijk 85 jaar
 Hans en Lenie de Rijk |
Hans de Rijk vierde op 19 februari 2011 zijn 85e verjaardag. Hij deed dat met familie en vrienden en bekenden uit de verschillende disciplines waarin Hans aktief is.
Behalve mensen van Ars et Mathesis waren er ook van Pythagoras, van de Zonnewijzerkring, Epsilon, Euclides enz. Het was een zeer geanimeerde bijeenkomst. Voorzitter Jan Stuip, van Ars et Mathesis, bood Hans een boekwerk aan over het kunstwerk dat Nederland is: Polders. Van Hans' leven wordt een documentaire gemaakt door Emily de Klerk en Sopa Bouman, die daarvoor al diverse aanwezigen interviewden. |
 Jan Stuip |
Verschenen
|
Het jaarboek 2010 van Ars et Mathesis is uit. Het is gewijd aan de kunstenaars Henk Crouwel en Batheba Grossman. De aanwezige Ars et Mathesisleden kregen het gratis op de Ars et Mathesisdag van 19 november jl. De niet aanwezige leden kregen het reeds toegestuurd. Het jaarboek is te bestellen voor €9 bij het secretariaat |
 |
Afscheid Zsófia Ruttkay
 |
Zsófia Ruttkay nam half november 2009 afscheid van het Ars et Mathesisbestuur. Zsófia was ruim 7 jaar een zeer actief bestuurslid. Zsofia attendeerde ons op het bestaan van de Sangakus en ontwierp samen met Ineke Lambers een Sangakus-kwartet. Bij het Centrum voor Wiskunde & Informatica in Amsterdam organiseerde Szofia jarenlang wisselexposities op het gebied van de Kunst en de Wiskunde. We namen afscheid van haar met een borrel ten huize van Monika Buch en Bertus Mulder. Als dank voor haar werkzaamheden ontving Szófia een Nautilusschelp. Deze heeft de vorm van een spiraal, een onderwerp waarover Zsófia ook op een van onze Ars et Mathesisdagen sprak. Zsófia was er erg blij mee. Zsófia verhuist naar Budapest, alwaar zij wetenschappelijk medewerker is aan de kunstacademie ."Moholy-Nagy University of Art and Design" Tijdens de bijeenkomst demonstreerde een enthousiaste Zsófia het programma Processing. Een computerprogramma dat zeer snel visuele resultaten op het beeldscherm geeft, en waarvan de uitkomst snel te variëren is door te spelen met de parameters. |
 |
Zwerfkeien in Utrecht
 |
Van vijf zwerfkeien in de Utrechtse binnenstad is vanaf maandag 16 november 2009 de binnenkant te zien.
Een gedeelte van de stenen is afgesneden en gepolijst, daardoor is de kleurige structuur aan de binnenkant van de stenen te zien.
Initiatiefnemer, ons bestuurslid, Hans de Rijk en wethouder Floris de Gelder onthulden een van de vijf stenen op de Neude.
Op elke steen zit een bronzen plaatje met informatie over herkomst, leeftijd en de soort van de steen. De andere vier keien liggen in de Wijde Begijnestraat, de Vinkenburgstraat, op het Jansveld en 't Wed. Als genoeg mensen de stenen mooi vinden, komen er meer vensters. In Utrecht liggen honderden zwerfkeien die vooral dienen als blokkade voor automobilisten die hun auto op de stoep willen zetten. Hans de Rijk smeedde het ijzer toen het heet was. Direct na afloop van de uittreiking van zijn koninklijke onderscheiding, tijdens het drinken van een glas champagne met burgemeester Aleid Wolfsen kwam Hans met zijn idee op de proppen. De burgemeester pakte dit op met als gevolg dat al na een jaar dit idee tot realiteit kwam. |
 |
Hans de Rijk geridderd
|
Op zaterdag 15 november 2008 reikte burgemeester Aleid Wolfsen van Utrecht,
een Koninklijke onderscheiding uit aan Hans de Rijk (82) ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan
van de Stichting Ars en Mathesis. Hans de Rijk wordt voor zijn bijzondere verdiensten op het gebied van de popularisatie en bevordering van de wis-, natuur- en sterrenkunde benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hij schreef ongeveer 250 boeken, waarvan 31 titels onder het pseudoniem Bruno Ernst, over onderwerpen zoals Escher, onmogelijke figuren, Grafologie, Holografie en meer in het algemeen over wis-, natuur- en sterrenkunde. Daarnaast was hij de auteur van talloze artikelen in tijdschriften en dagbladen en leverde hij bijdragen aan Teleac. Een groot aantal van zijn boeken is in verschillende talen vertaald. Hij verwierf vooral grote bekendheid in Nederland en in het buitenland door zijn boeken over M.C. Escher. Ook nam hij omstreeks 1960 het initiatief tot de oprichting van Pythagoras, een wiskundeblad voor middelbare scholieren en van Archimedes, een natuurkundeblad voor middelbare scholieren, waarin hij jarenlang allerhande onderwerpen beschreef. Daarnaast is Hans de Rijk medeoprichter van de eerste Nederlandse Volkssterrenwacht Simon Stevin te Oudenbosch en introduceerde hij een nieuwe sterrenkijker in Nederland. Hij is bestuurslid van de, in 1978 door hem opgerichte, vereniging Zonnewijzerkring en hij maakt tot op heden tevens deel uit van het bestuur van de stichting Ars et Mathesis, die hij in 1983 mede heeft opgericht. De stichting Ars et Mathesis heeft als doel de belangstelling te bevorderen voor kunst die zijn inspiratie vindt in de wiskunde. De heer De Rijk heeft voor zijn werk de afgelopen jaren verschillende belangrijke prijzen gewonnen. Voor zijn bijzondere verdiensten op het gebied van de popularisatie en bevordering van de wis-, natuur- en sterrenkunde, in Nederland en in het buitenland, is de heer J.A.F. de Rijk benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. De onderscheiding werd uitgereikt tijdens het symposium ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de stichting Ars et Mathesis. |
 Burgemeester Aleid Wolfsen speldt de ridderorde op |
Nico Laan wint lustrumprijsvraag
|
De Lustrumprijsvraag 2008 van de stichting Ars et Mathesis, uitgeschreven ter gelegenheid van het 25 jarig bestaan
is gewonnen door Nico Laan uit Den Haag. Hij ontving als prijs een bedrag van €500. Laan maakte een anamorfose in de vorm van een poort getekend op het Noordzeestrand.
Gefotografeerd vanuit een vlieger leek de poort rechtop te staan. De tweede prijs ging naar een groep van 4 studenten van wiskundeopleiding van de HAN in Arnhem. De derde prijs is in de wacht gesleept door de Belgische student Matthew May. De prijzen werden uitgereikt op 15 november 2008 tijdens de lustrumviering in de Paper Dome in Utrecht, Leidse Rijn. De jury nomineerde 8 inzendingen om mee te dingen naar de prijzen. De jury bestond uit Bruno Ernst, Monika Buch en Hans Kuiper. De jury stelde vast dat met het uitschrijven van een prijsvraag met de Anamorfose als onderwerp de lat bijzonder hoog is gelegd. Een anamorfose is een vervormde afbeelding die slechts vanuit één punt gezien er realistisch uitziet. Het is een moeilijk onderwerp. De deelnemers moeten het werk grondig voorbereiden. 1. Welk onderwerp wordt gekozen om af te beelden? 2. Hoe ziet deze vervormde afbeelding eruit? 3. Hoe teken ik deze vervormde afbeelding? 4. Waar moet ik mijn oog, en later het fototoestel, houden om de vervormde afbeelding waar te nemen alsof deze niet vervormd is? Nico Laan heeft met zijn inzending de jury op een aantal punten verrast: De locatiekeuze voor zijn anamorfose en daarmee samenhangend de materiaalkeuze. De anamorfose is op het strand gemaakt. Nico tekent niet met kleur, maar met reliëf. Zijn lijnen zijn gevormd door een in het strand gegraven geul en vlak daarnaast een dijkje gevormd door het zojuist uit de geul vrijgekomen zand, en verder door het effect van licht en schaduw. Ook de schaal van de anamorfose is een verrassing. Nico gebruikt voor zijn "Poort naar de zee" ongeveer een half voetbalveld. Bij deze afmetingen is ook de benodigde ooghoogte niet van een menselijke maat. Nico gebruikt een birds-eye-view op 18,75 meter. Ook hoe hij de foto van de anamorfose maakte is een verrassing: Niet vanaf een duintop. Nee, zijn camera wordt opgelaten aan een vlieger en wordt in positie gehouden door een speciale ophangconstructie. Hij bereidde zijn object gedegen voor. Als een landmeter berekende hij de exacte plaats voor zijn lijnen. Het beoogde beeld en het gerealiseerde beeld is perfect. Een klein stipje op het strand blijkt in werkelijkheid een paard met koets. Hiermee wordt meteen duidelijk dat de omvang van de anamorfose bijzonder groot is. De gemaakte foto is "een plaatje": De anamorfose harmonieert volstrekt met de omgeving van strand, zee en lucht. Hier lees je meer over de 3 prijswinnaars |
In memoriam Diego Uribe
 Thomŕs in 2007 |
In 1986 werd in Utrecht de eerste Internationale tentoonstelling van onmogelijke figuren gehouden.
Daarbij verscheen een uitgebreide catalogus (Bruno Ernst, Het begoochelde oog), die in verschillende talen meerdere herdrukken zag.
In deze catalogus zijn verschillende onmogelijke figuren van Diego Uribe opgenomen. Hij had een systeem bedacht waarmee met slechts 32 driehoekige puzzelstukjes een groot aantal balkvormige onmogelijke figuren gemaakt konden worden. Op het internet vindt U dit heel uitgebreid terug onder: Diego Uribe; a set of impossible tiles. De Argentijn Diego Uribe werd in 1946 in Buenos Aires geboren. Aan de universiteit aldaar studeerde hij bouwkunde. Later zou hij als ontwerper aan dezelfde universiteit les geven met als speciaal onderwerp: chaos en fractals. Zijn interesse voor recreatieve wiskunde dateert van eind jaren 70. In de Spaans sprekende landen werd zijn werk op dit gebied een begrip door zijn vele publicaties in kranten en tijdschriften. Eén van zijn boeken : FRACTAL POP UPS, is zelfs in het Nederlands uitgegeven (uitgeverij THOTH, 1994). Diego Uribe stierf in maart 2008, terwijl hij nog werkte aan een artikel en een boek over zijn passie: de schoonheid van wiskundige figuren, gezien door het oog van een architect. |
|
Hans de Rijk ontvangt de NWO oeuvre prijs 2008
|
Op maandag 26 mei 2008 ontving Hans de Rijk (Bruno Ernst) uit handen van juryvoorzitter dr. Alexander Rinnooy Kan de Dat gebeurde in het NEMO in Amsterdam. Wij zijn bijzonder trots op onze 82-jarige medeoprichter, die nog steeds actief is als bestuurslid van Ars et Mathesis. We feliciteren hem van harte! Klik hier voor het volledige juryrapport |
In Memoriam ADRIAAN GODDIJN 1925-2008
 Adriaan Goddijn |
Adriaan Goddijn was een van de knapste en veelzijdigste tekenaars van anamorfosen, een kunstuiting die in de 17-de en 18-de eeuw hogelijk gewaardeerd werd.
Daarna nam de belangstelling af.
Nu zijn er nog maar weinig kunstenaars die zich ermee bezighouden: de techniek is moeilijk en vereist veel ervaring.
Een van de bekendste moderne kunstenaars die anamorfosen maakten was Salvador Dali.
En onlangs tekenden o.a Istvan Orosz (Hongarije) en Kelly Hoole (USA) nog prachtige Escherportretten als anamorfose. Minder bekend is dat Adriaan Goddijn een volledig alfabet bedacht, dat maar uit zeven lettervormen is samengesteld. Hij gaf het de naam DANLAN. Op anamorfosen en Danlan komen we nog terug. Adriaan Goddijn werd in 1925 in Den Haag geboren. Hij volgde een driejarige HBS gevolgd door een opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Daarna ging hij als handboekbinder werken in het bedrijf van zijn vader en als geroutineerd tekenaar vond hij gemakkelijk werk in de reclamebranche. In 1963 ging hij voor zaken naar Denemarken. Het werd echter een lang verblijf: hij trouwde er in 1964 en kwam pas in 1981 weer met zijn vrouw en dochter Saskia in Nederland. In Kopenhagen kreeg hij een baan als leraar grafische technieken. Daar vond hij ook de cilinder-anamorfose uit. In het spiegelende oppervlak van een spuitbus, waarvoor een pakje zware Van Nelle shag lag, zag hij een gekromd en vervormd beeld van de sprekende belettering. Hij probeerde op een stuk papier waar de spuitbus op stond dezelfde tekst zó te tekenen, dat hij ze in de cilinder onvervormd gespiegeld zag. Dat was zijn eerste anamorfose. Pas veel later ontdekte hij dat deze manier van tekenen al lang bestond en ook deze naam droeg. Hij was erdoor geboeid en begon uit de hand allerlei figuren te tekenen die er, in de spiegel bekeken, normaal uitzagen. Dat gebeurde in 1977 en het hield hem bezig tot het einde van zijn leven. Meestal tekende hij ze uit de hand door het beeld wat ontstond in de cilinderspiegel te volgen. Voor wat meer rechtlijnige meetkundige tekeningen gebruikte hij een schema ,dat al in de 17-de eeuw gevonden was: een aantal concentrische cirkels en stralen die vanuit het middelpunt van de cirkel waarop de cilinder stond getrokken werden. Zo ontstond een netwerk van gebogen rechthoeken die er in de spiegel uitzagen als een netwerk van perfecte vierkanten. De wiskundige behandeling van de stralengang van anamorfotische tekening naar de spiegel is niet zo eenvoudig, maar het resultaat verschilt slechts weinig van het netwerk dat Goddijn gebruikte. Ook deed hij een nieuwe uitvinding, die hij patenteerde: de verticale anamorfose, die aan de muur hangend, in een schuin staande cilinder bekeken moet worden. De doorbraak kwam in 1992 toen hij in Duitsland ( Dinkelsbühl) waar hij in het Museum 3 Dimension 65 anamorfosen tentoonstelde. Zijn werk is nu in verschillende musea te zien. Dit jaar is in Frankfurt weer een expositie gepland. |
|
|
|
Met letterzetten was hij van jongs af aan in het bedrijf van zijn vader vertrouwd.
In de jaren 70, toen hij in Denemarken werkte ging hij zich in zijn vrije tijd weer bezighouden met boekbinden en moest daarbij ook gouden letters op boekbanden drukken.
Dat zetwerk met minimaal twee maal 26 verschillende letterstaafjes ging hem irriteren.
Hij vroeg zich af: waarom heeft men in ons westers schrift minimaal 26 verschillende lettervormen nodig om alle klanken weer te kunnen geven?
Kan dat niet eenvoudiger?
Jarenlang spelend met allerlei lettervormen kwam hij tot een simpele oplossing: een volkomen nieuw lettertype, dat niet uit een bestaande lettervorm evolueerde maar dat slechts bestond uit 7 nieuwe vormen.
Eenzelfde vorm genereert door rotatie over telkens 90 graden 4 verschillende letters.
18 ervan zijn gemakkelijk te herkennen omdat ze enige gelijkenis vertonen met de Romeinse kapitaal, zodat ze voor ons met weinig moeite zijn te lezen. Zie voor een verdere toelichting dit artikeltje: DANLAN.  Met Adriaan Goddijn verliezen wij een sympathieke vriend, die nog veel had kunnen doen en vooral had kunnen genieten van de groeiende bekendheid van zijn werk zowel op het gebied van anamorfosen als van de mogelijkheden die zijn lettertype bood voor calligrafisch gebruik. Van dit laatste zou eind 2008 een tentoostelling gehouden worden in het Grafisch Museum Groningen. Dit is nu verschoven naar 2009. |
In Memoriam JOS DE MEY 1928-2007
|
Jos de Mey werd geboren in het Belgische plaatsje
Sint-Denijs-Westrem vlak bij Gent. Hij studeerde aan de Koninklijke Academie voor Schone
Kunsten in Gent, waar hij later ook docent werd. Hij doceerde eveneens in Gent aan het
Stedelijk Hoger Instituut voor Architectuur. Zijn belangstelling ging vooral uit naar het gebruik van kleur en de invloed van kleur op de menselijke psyche. Pas op 40-jarige leeftijd begon hij te schilderen, zonder dat hij in die richting een speciale opleiding genoten had, en hij bleek daarvoor een uitzonderlijk talent te hebben. In die tijd kreeg hij ook belangstelling voor zogenaamde ONMOGELIJKE FIGUREN, dat zijn driedimensionale voorstellingen die alleen in het platte vlak kunnen bestaan. Zij suggereren normale ruimtelijke objecten die geen driedimensionaal equivalent kunnen hebben. In de meeste van de 510 schilderijen die hij nagelaten heeft, staat een onmogelijke constructie centraal, veelal verborgen in bouwkundige elementen. Deze staan dikwijls in een verstilde, wijdse omgeving als een ode aan het Vlaamse landschap. Waar hij personen afbeeldt, grijpt hij terug naar de meest karakteristieke figuren uit het werk van beroemde voorgangers uit de zuidelijke Nederlanden vanaf de Vlaamse primitieven tot schilders uit de 20-ste eeuw. Hij was een fijnschilder: elk blaadje van een boom is zorgvuldig weergegeven. In het bouwmateriaal van zijn onmogelijke architectuur zien we zelfs de kleinste details in de onregelmatige oppervlakte van elke baksteen, en de weergave van de afgebeelde personen zijn miniatuurschilderingen. Dit alles maakte zijn werk voor velen zo aantrekkelijk, dat zijn schilderijen al verkocht waren, terwijl ze nog onvoltooid op de schildersezel stonden. In veel van zijn schilderijen zien we een verstrengeling van kunst en wiskunde. En in één geval is een wiskundige figuur zelfs het uitgangspunt voor meer dan 250 tekeningen, waarvan er ongeveer 60 uitgewerkt werden tot schilderijen. Die figuur was de Boom van Pythagoras, een zeer ver uitgewerkte fractal die Ir. Albert Ernst Bosman in het begin van de jaren veertig van de vorige eeuw tekende. Jos de Mey kwam in het bezit van een reproductie van de Pythagorasboom, die in 1962 in groot formaat aan de abonnees van het wiskundetijdschrift voor jongeren, Pythagoras, werd aangeboden. Hij was meteen gefascineerd door deze constructie en werd erdoor geďnspireerd om voortdurend nieuwe variaties erop te maken. In 1985 werd een aantal ervan gebundeld in boekvorm (Bruno Ernst: Bomen van Pythagoras - Variaties van Jos de Mey). Ook na deze uitgave bleef hij nieuwe vormen van de Pythagorasboom bedenken. Terwijl hij nog bezig was met de voorbereiding van de tentoonstelling Öog en Blik" in het Gentse Museum voor de Geschiedenis van de Wetenschappen stierf hij eind 2007. Hij heeft dit huldebetoon bij gelegenheid van zijn 80ste verjaardag niet meer mee mogen maken. België verliest in hem een bevlogen kunstenaar, maar zijn bijzondere werk leeft voort. |
Verschenen
|
Kunst en Wiskunde auteurs: Bruno Ernst en Ton Konings Epsilon Uitgaven, Utrecht (2008). Dit boekje (deel 27 in de Zebra-reeks) is te bestellen bij Epsilon Uitgaven prijs: €12,50 (inclusief verzending) en €9,00 in de boekhandel. |
|