Hugo de Vrieslaan Watergraafsmeer Amsterdam Oost

Na wat zoekwerk kwam ik erachter dat de staalplastiek aan de Hugo de Vrieslaan in Amsterdam in 1989 door Henk van Bennekum is neergezet. In de staalplastiek zie ik een aantal piramides in toenemende hoogte achter elkaar geplaatst. Doordat de hoogste piramide iets in constructie afwijkt van de andere piramides krijg ik de indruk dat een vanzelfsprekendheid wordt doorbroken . Ik zocht Henk van Bennekum in Giessendam op om te onderzoeken op welke wijze hij hier met de wiskunde in zijn werk was omgegaan. Hij was verbaasd zo'n vraag over zijn werk uit het verre verleden te horen. Volgens hem speelt wiskunde helemaal geen rol en hij houdt daar ook geen enkele rekening mee. Hij maakt driehoeken uit staalplaten en voegt die weer aan elkaar zodat er een kunstwerk ontstaat als in de Watergraafsmeer. Zijn doel bij dit kunstwerk is om een laan met verkeersstromen die naar een verstedelijking toegaat te symboliseren. Bij deze staalplastiek was hij uitgegaan van driehoeken zonder daarbij ook meer enigszins aan wiskunde te denken. In het algemeen maakt hij eerst een uitvoerige bouwtekening en wil dan vaak daarbij (herhalings)ritmes aanbrengen zoals die ook in de natuur (visgraten) voorkomen. Zo'n herhaling is onder andere in het kunstwerk in de Watergraafsmeer te zien. Hoewel hij zelf dus niet vanuit de wiskunde denkt en ook zegt wiskunde niet te gebruiken, maakt hij wel allerlei werken waarbij duidelijke geometrische vormen zoals een piramide (of cilinder bij ander werk) het uitgangpunt is. Een ander voorbeeld waarbij hij uitgaat van duidelijk strakke vlakken is het plein voor de Rijks Scholen Gemeenschap in Schoonhoven. Een citaat uit zijn documentatie: "Gecoat staalplaat van 7*4*2 meter bestaande uit een intrigerende schakeling van vier gelijke onderdelen. De dieppaarse kleur intensiveert de massaliteit; de strakke opwaartse gerichte lijnen de sterke dynamiek van het beeld". Een kunstwerk dat bekeken vanuit een andere richting een geheel andere indruk geeft, waarbij de kleur ook anders wordt.

Informatie

Voor meer informatie zie de websitevan Henk van Bennekum

... Wim van Dam - Onmogelijke figuren toch in drie dimensies

Willem van Dam kreeg lang geleden het boek "Abenteuer mit unmögliche Figuren" van Bruno Ernst in handen. Dat was voor hem een inspiratiebron en zo'n 15 jaar geleden besloot hij om op de één of andere wijze de 'onmogelijke driehoek' die Roger Penrose in 1958 publiceerde, toch een driedimensionale gestalte te geven. Het werd voor hem de uitdaging om toch iets uit te denken, met hout te ontwerpen en te maken dat doet denken aan de onmogelijke driehoek van Penrose. Als bekroning voor deze pogingen staat de driebalk in brons uitgevoerd in zijn woonplaats Sassenheim in het park 'Rusthoff'.
Er zijn ondertussen vele kunstwerken gemaakt; van twee kunstwerken zijn afbeeldingen aan deze tekst toegevoegd.

Het eerste ontwerp is een gelijkzijdige driehoek die uit drie gelijke balken is opgebouwd.

En zoals je bij de Möbius ring twee keer moet rondgaan om weer op hetzelfde punt uit te komen, dien je hier vier keer rond te gaan om weer op hetzelfde punt uit te komen.
Willem van Dam vertelt hoe hij het maakt: "De onderbalk met een vierkanten doorsnede ligt op één ribbe (hoek) en is in die toestand op het horizontale vlak gebogen. Eerst een kwart naar links dan terug een kwart naar rechts zodat de uiteinde haaks op elkaar in het horizontale vlak uitkomen. De zijbalken zijn identiek en ze worden met een open pen-en-gat verbinding met een zogenaamde duvel verbonden". Het was"een ingeving voortkomend uit een meetkundig gevoel en een jarenlange ervaring in de jachtenbouw" om deze balken voor de onmogelijke driehoek met behulp van een dunne lintzaag uit een veel dikkere vurenhouten balk te zagen; een constructietekening is niet voorhanden.
We krijgen daarmee een driehoek zoals op de bijgevoegde afbeeldingen, waarbij moet worden opgemerkt dat het een kwestie van "trekken en duwen" is om de balken tot een driehoek aan elkaar te zetten. Het is onmogelijk om de drie gezaagde balken zomaar aan elkaar vast te maken.

Het tweede ontwerp voor de onmogelijke driehoek is opgebouwd uit twee rijen van ieder vijf kubussen van hout die via dunne ijzeren stangen aan elkaar zijn gemaakt.

Deze twee rijen worden loodrecht op elkaar bevestigd (dus deze twee komen niet in elkaars verlengde te liggen). De afbeelding met de zitbankjes (rechts) laat dat zien. De derde rij van de vijf houten kubussen wordt als het ware in tweeën gesplitst en elk deel wordt loodrecht bevestigd op het open einde van één van de reeds eerder gekoppelde rijen. Ook dit is te zien op de afbeelding rechts.
De zo ontstane afstand tussen de twee gedeeltes is ongeveer drie meter. Bekijkt men dit kunstwerk van een zekere afstand vanuit één bepaald observatiepunt, dan ontstaat de suggestie dat de twee gedeelten toch één zijde van de driehoek vormen. Echter vanuit dat bepaalde observatiepunt gezien is één kubus dan drie meter dichterbij dan de 'buurman' kubus. Daarom zijn de groottes van de kubussen ongelijk om er voor te zorgen dat vanuit het perspectief de kubussen in de driehoek wel even groot lijken en dat zo de suggestie van de onmogelijk driehoek ontstaat. Van de voorste kubus werd een hoek afgenomen en binnenwerks afgetimmerd, dit omdat anders de achterste kubus aan twee zijden zou worden overlapt en daarmee het "onmogelijke effect" te niet zou doen.
Dit kunstobject dat van grenenhout is gemaakt, hangt nu in de Keukenhof te Lisse.

Blijkbaar is het in uitzonderlijke situaties toch mogelijk om de onmogelijkheid van de driehoek in de driedimensionale werkelijkheid mogelijk te laten worden. Je moet als kunstenaar maar op een gedachte komen en het weten uit te werken.

... Bertus Mulder over Een bijzonder object

De gemeente Utrecht bouwt de nieuwe wijk Leidsche Rijn, waar tachtigduizend mensen komen te wonen. Architecten ontwerpen voor deze wijk een aantal typen woningen die in groten getale gebouwd zullen worden.

Vanuit dit perspectief vroeg de gemeente Utrecht aan Stanley Brouwn een idee voor een gebouw zonder binding aan een functie of een plek. Met Bertus Mulder die het idee van Stanley Brouwn uitgewerkt en gebouwd heeft, zijn we naar dat object gaan kijken.
Volgens Stanley Brouwn gaat een mens op twee wijzen met de ruimte waarin hij leeft om: hij heeft er een "vaste plek" (thuis), dat zou je met een punt kunnen aanduiden. Ofwel een mens beweegt in de ruimte en dat kun je voorstellen door een rechte lijn. Zijn gebouw zou aldus bestaan uit twee rechte balken die kruislings op elkaar waren gelegd. Het midden is de punt en de balken stellen de rechte lijnen voor. Verder gaf Stanley Brouwn de volgende afmetingen voor de balken: de breedte is 12 maal de lengte van de voet van Stanley Brouwn (=26 cm); de hoogte is ook 12 maal de lengte van de voet en de lengte van de balk is 7 maal de hoogte (of breedte). Een balk is dus ook te zien als zeven kubussen met een ribbe van 12 achter elkaar en als de balken kruislings op elkaar staan, dan staan de vierde (de middelste) kubussen dus op elkaar.

Bertus Mulder heeft bovenstaande gedachte uiterst consequent uitgevoerd. Vanwege bouwtechnische redenen moest hij de maat van "12 maal de lengte van de voet van Stanley Brouwn" vervangen door 15 maal de lengte van de voet. En aangezien er nu eenmaal geen vierkante platen voorhanden zijn van 390 bij 390 cm, heeft hij elk vierkant van 390 bij 390 cm vervangen door negen vierkanten van 130 bij 130 cm. Om uitzetten van het materiaal mogelijk te maken waren voegen tussen deze vierkante platen van 7 mm noodzakelijk.
Bij het verder uitwerken van de plannen en het bouwen waren er allerlei speciale voorzieningen nodig om er maar voor te zorgen dat het gebouw alleen en slechts alleen een spel van lijnen en vlakken zou zijn. De regenpijpen dienden bijvoorbeeld aan het oog onttrokken te worden.

Het is een bijzonder gebouw en we zouden niet eens weten of het nu zo'n aangename woning zou zijn. Maar gezien de aanvragen is het zeker een bijzonder gebouw voor tentoonstellingen, want velen willen daar hun kunstwerken exposeren.
En nu maar hopen dat op de landelijk dag van Ars et Mathesis Bertus Mulder nog eens alles over dit bijzondere gebouw kan vertellen, waarbij hij dan zeker ook Rietveld aan de orde zal laten komen.

Informatie
Adres: Hogeweide 3B te Utrecht, tegenover de Kruidenlaan in Parkwijk, Leidsche Rijn
en verder http://www.skor.nl/artefact-1409-nl.html

... Marijke de Goey

Naar aanleiding van haar interview over enkele kunstwerken op de Amsterdamse televisiezender AT5 hebben we contact gezocht met Marijke de Goey. We werden door Marijke de Goey in haar atelier in de Amsterdamse binnenstad ontvangen, waar we een globale indruk van al haar werk kregen.
Wat ons bij de modellen van haar werk opviel, was dat haar kunstwerken zeer groot en uitgestrekt kunnen zijn zoals de brug bij Dalfsen en het raadhuisplein te Leerdam. Maar ook heeft zij kleine sieraden ontworpen, waar zij eens een oud-minister mee heeft getooid.

Veel treinreizigers zullen een ontwerp van haar terug vinden in de vormgeving van de bekleding in de nieuwe treinstellen van de Spoorwegen: zij gebruikt daarin een "patroon" met vierkantjes. En daarmee komen we tot de constatering dat in haar hele collectie van werkstukken het vierkant en de kubus een prominente plaats innemen. (Meestal zijn de kubussen gemaakt van lichtgevende tl-buizen.) Zij herkende dan ook de vraag van welk belang voor haar de wiskunde is. Marijke de Goey gebruikt de kubus veel in haar werk omdat deze geometrische vorm haar een ruimtelijk perspectief geeft en je de kubus vanaf één punt niet in zijn geheel kunt zien. Zij vertelde dat zij op de middelbare school 'zeer goede cijfers' voor de wiskunde vakken behaalde en dat de wiskundeleraar haar verbeeldingkracht stimuleerde door haar veel over astronomie te vertellen. En mede door gebeurtenissen in haar leven kreeg de kubus een extra emotionele lading waardoor zij de kubus in haar werk vaak als uitgangspunt gebruikt. Zo ontstond bij Marijke de Goey een fascinatie voor de kubus: een voorwerp dat je nooit in één keer helemaal kunt zien en dat door zijn structuur een bescheidenheid en openheid suggereert.

Je zou kunnen zeggen dat al haar werken dezelfde sterke uitstraling hebben ongeacht de schaal of het formaat. Veel mensen komen dagelijks met haar kunstwerken in aanraking. We noemden de brug bij Dalfsen en het raadhuisplein in Leerdam, maar ook De Stadspoort in de Amsterdamse wijk De Aker (zie foto) is ook een voorbeeld: een serie op elkaar gestapelde kubussen (ribbe ongeveer een meter), waardoor er een poort van zo 'n 15 meter hoogte ontstaat. En hier past het volgende citaat uit haar boek: 'Bij de creatie van een kunstwerk laat zij zich bijvoorbeeld inspireren door de omgeving: een koele-steriele omgeving verandert zij dan van sfeer door een schijnbaar chaotisch werk neer te zetten dat dan wel weer is opgebouwd uit kubussen.'

Veel meer informatie en ideeën zijn te vinden op haar website: www.marijkedegoey.com