Hans de Rijk (Bruno Ernst) ontvangt NWO oeuvre prijs 2008
Hans de Rijk |
Ambigram door John Langdon |
Het Juryrapport
Bruno Ernst - het klinkt als de naam van een fysicus die een nieuw deeltje heeft ontdekt.
Je zou er een nieuw element naar kunnen noemen: Ernstium, of mooier nog: Brunoernstium.
De man is het waard, zelfs al is Bruno Ernst een pseudoniem.
Een van de vele goed gekozen pseudoniemen van Hans de Rijk, nu 82 jaar.
Bruno Ernst krijgt de NWO Oeuvre prijs.
Hij heeft geen nieuw deeltje ontdekt, hij is geen hoogleraar fysica aan een beroemde universiteit, maar een autodidact, leraar wiskunde en natuurkunde in Oudenbosch,
Roosendaal, Rotterdam, Amersfoort en Utrecht.
Hij heeft nog nooit een graad of diploma gehaald van een pedagogisch instituut, waardoor hij bevoegd zou zijn als middelbare-schoolleraar.
In een uitzonderlijke procedure heeft het ministerie van onderwijs, na inspectie van zijn lessen en evaluatie van zijn activiteiten, hem bevoegd verklaard.
Maar waarom dan die Oeuvre prijs?
Hans de Rijk is een verbazingwekkend man.
In een tijd dat vrijwel niemand nog sprak over popularisering van de wetenschap, in 1960, richtte hij samen met enkele collega's Pythagoras op, een wiskundetijdschrift voor scholieren.
Binnen korte tijd had het 30 000 abonnee's.
De Leidse hoogleraar Frank Israel zegt in een interview over Bruno Ernst:
"Andere mensen gaan bij elkaar zitten en zeggen tegen elkaar dat het goed zou zijn als er een tijdschrift over leuke wiskunde voor scholieren kwam.
Ernst begon zo'n tijdschrift en deed ook daar in het begin alles zelf: stukken schrijven, plaatjes tekenen en de tijdschriften in elkaar zetten met lijm. Inmiddels bestaat Pythagoras al 45 jaar."
Een tweede tijdschrift volgde: Archimedes, volgens hetzelfde principe, maar nu over natuurkunde.
Hij richtte ook in 1961 de eerste volkssterrenwacht in Nederland op, in Oudenbosch.
In het begin was dat niet meer dan een kamer waar Ernst zat en een kijker op het dak.
Inmiddels zijn er meer dan dertig plaatsen in Nederland en België waar iedereen door een telescoop naar de hemel kan kijken.
De Leidse Universiteit organiseerde vorig jaar een speciaal symposium ter ere van hem.
Hij is oprichter van de vereniging De Zonnewijzerkring, hij schreef onder het pseudoniem Ben Engelhart over grafologie en schrift, en als Ben Elshout over fotografie en film.
Hij heeft meer dan duizend publicaties geschreven, waarvan meer dan 250 boeken en brochures, maar zelf is hij de tel kwijt.
Hij was een persoonlijke vriend van Maurits Escher, en heeft zijn grafisch werk voor een groot publiek ontsloten in het boek
De Toverspiegel, dat in zestien talen is vertaald, en waarover een lezer schreef:
This is the most concise book of Escher and his work I have ever seen, and Ernst has done a fabulous job on it.
Hij schreef ook boeken over de wiskunde en de schoonheid van onmogelijke figuren, en organiseerde er een internationale tentoonstelling over.
Hij voelt zich thuis op het raakvlak van wiskunde en kunst, heeft ook daar een stichting over opgericht Ars et Mathesis.
Brunoernstium bestaat helaas nog niet, maar de Internationale Astronomische Unie heeft in 2007 wel een planetoïde naar hem genoemd: no. 11245(hansderijk).
Dat is een mooi eerbewijs, want Hans de Rijk is als een soort asteroide op aarde terechtgekomen, en het stof dat hij heeft doen opwaaien is nog steeds niet neergedwarreld.
Zijn onblusbare nieuwsgierigheid, zijn originele invallen, zijn bevlogenheid zijn voor hele generaties een bron van inspiratie geweest.
De jury is er trots op dat zij de NWO Oeuvreprijs mag overhandigen aan de nestor, de eeuwige vlam van de popularisering in Nederland: Hans de Rijk.